Scenariusz lekcji j. polskiego ( klasa III - literatura współczesna)

 

Temat: Przywódca o powstaniu w getcie warszawskim w „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall.

 

Czas trwania 1x 45 min.

 

CELE SZCZEGÓŁOWE: uczeń

 

     -    czyta ze zrozumieniem tekst literacki i naukowy;

-         grupuje dane, fakty historyczne i zestawia z literacką relacją wokół pojęć hasłowych: przyczyny powstania, przebieg powstania, sposób realizacji;

-         wnioskuje na podstawie obserwacji własnych i grupy;

-         analizuje wypowiedzi nadawcy, rozpoznaje jego intencje i sposób widzenia świata (szczególnie stosunek bohatera do powstania);

-         korzysta z literatury fachowej;

-         pracuje ze słownikami, analizując definicję literatury faktu i holocaustu;

-         przygotowuje mapę mentalną holokaustu, dokonując syntezy literatury
i sztuk pozaliterackich (filmów, albumów ze zdjęciami, obrazów
i rzeźb), zwracając uwagę na korespondencję sztuk.

 

METODY PRACY:

 

     -    praca z tekstem

-         praca w grupach;

-         wykład uzupełniający;

-         metaplan;

-         mapa mentalna.

 

MATERIAŁ:

 

-         fragmenty tekstu „Zdążyć przed Panem Bogiem” (wypowiedzi głównego bohatera o powstaniu);

-         podręcznik do historii lub inne źródła historyczne (informacje
o powstaniu i getcie), np. Czesław Brzoza „Wielka Historia Polski”, t.9, s.337, W. Roszkowski „Historia Polski 1914-1990, s. 125.

-         pomoce dydaktyczne: Słownik terminów literackich i Słownik wyrazów obcych;

-         pomoce do mapy mentalnej: fotki z albumów, wycinki z gazet, reprodukcje obrazów i rzeźb, fragment filmu Romana Polańskiego „Pianista”.

 

 

TOK LEKCJI:

 

1.     Przypomnienie wiadomości z poprzedniej lekcji o życiu Żydów w getcie.

 

2. Podanie tematu i głównego celu lekcji – porównania dwóch relacji o powstaniu w getcie warszawskim (historyków w książkach historycznych i M. Edelmana w „Zdążyć przed Panem Bogiem”.

 

3. Przydzielenie zadań grupom, ustalenie czasu pracy i zasad referowania.

 

Grupa I     Ustalcie przyczyny wybuchu powstania wg historyków, przytaczając         odpowiednie cytaty.

 

Grupa II    Ustalcie przyczyny wybuchu powstania wg Marka Edelmana, odszukajcie w tekście właściwe cytaty.

 

Grupa III   Określcie przebieg powstania wg historyków (wybór dowódcy, uzbrojenie, fazy walk, ilość powstańców, zakończenie powstania), przytaczając odpowiednie cytaty.

 

Grupa IV   Określcie przebieg powstania wg Marka Edelmana ( wybór dowódcy, uzbrojenie, fazy walk, ilość powstańców, zakończenie), odszukajcie odpowiednie cytaty.

 

Grupa V    Wskażcie na sposób relacji historyków i Marka Edelmana (język, układ, podejście do tematu, rodzaju relacji).

 

 

4. Przedstawianie efektów pracy grup i zapisywanie wyników pracy grup w formie metaplanu.

 

5. Porównanie obu relacji i sformułowanie wniosku.

 

6. Zapoznanie się z definicją literatury faktu i holocaustu.

 

7. Praca nad mapą mentalną holocaustu.

 

8. Zadanie domowe: Zbadaj losy Żydów w czasie wojny w swojej okolicy.

 

SCENARIUSZ SZCZEGÓŁOWY:

 

Przewidywanie ustalenia z pracy grup:

 

Powstanie w getcie warszawskim

19 IV 1943r. – 16 V 1943r.

 

historycy                                                       Marek Edelman   

 

1. Przyczyny wybuchu

 

W październiku 1942 powstała                        - bezradność Żydów wobec

Żydowska Organizacja                                    Planowanej ostatecznej

Bojowa (ŻOB)                                               likwidacji

                                                                      - protest przeciwko                                                          

                                                                      poniżeniu, głodzeniu,

                                                                      mordowaniu

- walka o prawo do godnej

śmierci, wybór sposobu umierania pozostałych jeszcze przy życiu 60 tysięcy Żydów, umierania  piękniejszego od komory gazowej, bo z karabinem w ręku

                                                                           - rozpaczliwy, bohaterski

                                                                      zryw niedoświadczonych,

                                                                      słabo uzbrojonych Żydów, którzy

                                                                      mieli innego wyjścia

                                                                      - walczyli nie z myślą o

                                                                      zwycięstwie – to było

                                                                      niemożliwe, walczyli o godność

 

                                                       2. Przebieg powstania.

 


Komendant ŻOB-u – Mordechaj Anielewicz został dowódcą powstania, a jego zastępcą Marek Edelman.

 

Uzbrojenie powstańców było dostarczane przez powołaną w grudniu 1942 roku Radę Pomocy Żydom („Żegota”), której przewo-dniczyła Zofia Kossak – Szczucka.

 

Rozkaz ostatecznej likwidacji getta nazwanej ostatecznym rozwiązaniem kwestii żydowskiej wydał Himmler. Akcją dowodził Jurgen Stroop. W czasie akcji likwidacyjnej Żydzi bronili się zbrojnie.

 

W getcie walczyło 600 powstańców (liczba powstańców wg historyków była większa), a likwidowało je 2 tys. żołnierzy niemieckich.

 

W połowie maja 1943 roku gen. SS Jurgen Stroop zameldował że getto w Warszawie przestało istnieć. Jurgen Stroop zapisał w meldunku 16 maja („Rozmowy z katem” K. Moczarskiego) „Była dzielnica żydowska w W-wie już nie istnieje. Ogólnie liczba schwytanych i niewątpliwie zlikwidowanych  Żydów wynosi 56 tys. 65 osób.”

 

Akcja została zakończona 16 maja 1943 roku wysadzeniem synagogi żydowskiej.

 

Realnie walki trwały jeszcze do połowy lipca 1943 roku. Zginęło w nich 13,9 tys. Żydów (raport gen. Stroopa).

Stroopa).

 

Dowódca Mordechaj Anielewicz został nim, ponieważ sam chciał (malował rybom jako syn handlarki skrzela na czerwono, by wyglądały na świeże).

 

Dowództwo liczyło 5 osób. Na 1 powstańca przypadał 1 rewolwer, 5 granatów i 5 butelek. Łącznie ŻOB miała tylko 60 pistoletów.

 

W całym getcie tylko 2 miny i 1 automatyczny rewolwer.

 

Powstańców było 220 a Niemców 2090. Nie byli przygotowani, nie umieli walczyć, mieli mało broni.

  

  3 fazy walk:

I.                   walki uliczne

II.                stopniowe podpalanie getta

III.             ukrywanie się w kanałach.

8 maja 1943 roku w bunkrze na ul. Miłej 18 zbiorowe samobójstwo popełniło 80 osób, w tym dowódca Anielewicz, nie widząc szans na zwycięstwo (powstańcy żałowali, że 1 dziewczyna zmarnowała 6 naboi, by się zabić).

 

Wspomina TAMTĄ ulicę i karuzelę za murem .

 

W celu rozprawienia się z powstaniem Niemcy podpalili getto. Osaczone grupy powstańców nie miały dokąd uciekać. 6 maja przeprowadzeni przez przewodnika wyszli kanałami na aryjską stronę.


 

3. Wnioski (forma relacji).

 

Fakty opisane są rzeczowo i zwięźle.

Obiektywizm relacji. Styl naukowy.

Chronologia wydarzeń.

Brak chronologii. Subiektywizm relacji. Język potoczny. Relacja Edelmana jest chaotyczna, pozbawiona patosu i skłonności do mitologizowania rzeczywistości. Edelman doskonale pamięta fakty, szczegóły,choć często powtarza: „Jakie to ma dzisiaj znaczenie”

 

„Zginął naród, zginęli jego żołnierze. Nie poświęca się życia dla symboli”.

 

 

Wniosek końcowy:

 

W „Zdążyć przed Panem Bogiem” widoczna jest demitologizacja przywódców i powstańców. Sam Edelman mówi, że stawiano mu zarzuty, iż „odarł wszystko z wielkości, ale najbardziej chodziło im o ryby. (...) Ale jakie to ma dzisiaj znaczenie” powtarzał często. Książka jest odkrywczym dokumentem, burzącym stereotypy idealizujące. Należy do literatury faktu.

 

Tworzenie mapy mentalnej holocaustu (synteza literatury o tematyce holocaustu, wzbogacona o korespondencję sztuk).

 

 


MAPA  MENTALNA

 

 

 

 

 

 

 

 

rzeźba

pomnik powstańców w Warszawie

 

malarstwo

F. Kowalski „Izraelitka 1943”

Z. Beksiński (bez tytułu)

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


autorzy

tytuł

getta

 
bohaterowie

Z. Nałkowska

„Medaliony”

masowa śmierć w komorach gazowych i krematoriach

 
Dwojra Zielona Żydówka przy torze

T. Borowski

„U nas w Auschwitzu”

Żyd Beker

Abramek

H. Krall

„Zdążyć przed Panem Bogiem“

M. Edelman

M. Anielewicz

Wł. Szpilman

„Pianista”

W. Szpilman

A. Szczypiorski

„Początek”

F. Fichtelbaum

I. Seidenman

 

 

 

 

 


Grupa I     Ustalcie przyczyny wybuchu powstania wg historyków.

 

Grupa II    Ustalcie przyczyny wybuchu powstania wg Marka Edelmana.

 

Grupa III   Określcie przebieg powstania wg historyków

 

Grupa IV   Określcie przebieg powstania, wybór dowódcy, fazy walk, ilość powstańców wg Marka Edelmana.

 

Grupa V    Wskażcie na sposób relacji historyków (język, układ, podejście do tematu)

 

Grupa VI   Wskażcie na sposób relacji M. Edelmana